Międzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej organizowany od 1966 roku przez Teatr Lalek Banialuka im. Jerzego Zitzmana w Bielsku-Białej należy do najstarszych i najbardziej prestiżowych wydarzeń teatralnych w Europie, stanowiąc trwały fundament rozwoju teatru lalek i formy w wymiarze międzynarodowym.

Jego 31. edycja, zaplanowana na 15–20 maja 2026 roku, wpisuje się w jubileusz 60-lecia Festiwalu i jako zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, realizowana będzie pod hasłem: „60 lat wyobraźni. Teatr, który łączy światy. 31 Międzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej”. Wydarzenie ma charakter kompleksowego projektu artystycznego i edukacyjnego, prezentującego najwybitniejsze zjawiska współczesnego teatru lalek, teatru formy, animacji i teatru plenerowego. Festiwal łączy tradycję z nowoczesnością, tworząc przestrzeń twórczej konfrontacji artystów z różnych krajów oraz dialogu z dojrzałą publicznością, w szczególności dorosłymi widzami i seniorami 60+, dla których teatr staje się przestrzenią refleksji, przeżycia estetycznego i wspólnotowego doświadczenia kultury.

W najbliższej, 31. edycji Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Lalkarskiej w Bielsku-Białej zaplanowano udział zespołów z wielu krajów Europy, Ameryki Północnej i Bliskiego Wschodu, co podkreśla jego wyraźnie międzynarodowy charakter i rangę jednego z najważniejszych wydarzeń lalkarskich na świecie. W Festiwalu wezmą udział artyści i teatry z: Francji, Norwegii, Stanów Zjednoczonych, Japonii, Belgii, Holandii, Niemiec, Szkocji (Wielkiej Brytanii), Szwajcarii, Izraela, Słowenii oraz Litwy, a także z Polski. Program widowisk dopełnia międzynarodowy nurt studencki, a także prelekcje, warsztaty i wystawa rozproszona.

Tak szeroka reprezentacja geograficzna przekłada się na wyjątkową różnorodność estetyk, języków scenicznych i tradycji teatralnych – od teatru wizualnego i formy, przez teatr przedmiotu i animacji, po współczesne eksperymenty łączące multimedia, ruch i muzykę. Obecność artystów z różnych kontynentów czyni Festiwal przestrzenią rzeczywistego dialogu międzykulturowego, umożliwiając konfrontację odmiennych sposobów myślenia o teatrze oraz wymianę doświadczeń pomiędzy twórcami i publicznością.

Istotnym elementem tegorocznej edycji jest jej formuła konkursowa, która podkreśla prestiż i międzynarodowe znaczenie Festiwalu. Prezentowane spektakle oceniane będą przez Jury Główne, złożone z uznanych twórców, reżyserów, scenografów, aktorów i krytyków teatralnych, a także przez Jury Młodych Krytyków, reprezentujące nowe pokolenie badaczy i komentatorów teatru. Taki dwugłos – ekspercki i młody – wzbogaca refleksję nad współczesnym teatrem lalek oraz wzmacnia dialog międzypokoleniowy.

Zwieńczeniem konkursu będzie przyznanie Grand Prix, będącego najważniejszym wyróżnieniem Festiwalu. Nagroda ma formę wyjątkowej statuetki autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bronisława Krzysztofa, pochodzącego z Bielska-Białej. Stanowi ona nie tylko symbol artystycznego mistrzostwa, lecz także wyraz uznania dla odwagi twórczej, innowacyjności i najwyższej jakości prezentowanych realizacji.

Warto podkreślić, że znacząca część prezentowanych spektakli będzie miała charakter polskich prapremier, co dodatkowo wzmacnia unikatowość programu i jego atrakcyjność dla odbiorców. Dzięki temu Festiwal pełni rolę „okna na świat” dla polskiej publiczności i środowiska teatralnego, umożliwiając bezpośredni kontakt z najnowszymi zjawiskami światowego teatru lalek i formy.

POLSKA STOLICA KULTURY

31. edycja Festiwalu stanowi jedno z kluczowych wydarzeń obchodów roku Pierwszej Polskiej Stolicy Kultury dla Bielska-Białej, wzmacniając rangę miasta jako istotnego ośrodka życia artystycznego w Polsce i Europie. Dzięki obecności zespołów z kilkunastu krajów oraz prezentacji licznych polskich prapremier, Festiwal staje się platformą międzynarodowej wymiany idei, estetyk i praktyk teatralnych. Wydarzenie aktywizuje lokalną społeczność, integruje środowiska twórcze i przyciąga odbiorców z całego regionu oraz turystów kulturalnych, budując trwały kapitał społeczny i wizerunkowy. Jego otwarta formuła – obejmująca zarówno spektakle sceniczne, jak i działania edukacyjne, spotkania z twórcami oraz wydarzenia plenerowe – czyni z niego ważny element programu obchodów, podkreślający znaczenie kultury jako narzędzia dialogu, wspólnoty i rozwoju społecznego.

SPEKTAKLE PLENEROWE

Istotnym i widowiskowym komponentem Festiwalu będą spektakle plenerowe, które otworzą wydarzenie i nadadzą mu wymiar powszechny, dostępny dla szerokiej publiczności. Wśród nich znajdą się dwa wyjątkowe widowiska międzynarodowych zespołów:
„Mu – Cinematic of Fluids” francuskiej grupy Transe Express Company oraz „Sen Herberta” w wykonaniu Compagnie des Quidams.

Compagnie des Quidams, założona przez Jean-Baptiste’a Duperraya w 1994 roku stworzyła do tej pory piętnaście spektakli prezentując około 150 przedstawień rocznie. Do tej pory zespołowi udało się odwiedzić około pięćdziesiąt krajów, od Kostaryki po RPA, Japonię i Australię. W wizualnym, świetlistym i muzycznym świecie teatr wprowadza do codziennego życia elementy dziwności i poezji, a za pomocą gigantycznych kostiumów i metamorfoz przejmuje przestrzeń publiczną, aby przekształcić ją na czas trwania spektaklu. Zapraszając do świata marzeń, każdy może uwolnić swoją wyobraźnię i stworzyć własną historię. Sztuki uliczne tworzą spotkania, wywołują emocje, zapraszają widza do oglądania i przeżywania w inny sposób. Doświadczenie gestów, tańca, muzyki, ciszy -pozwala spotkać się ze wszystkimi językami i kulturami. Zespół skupia około trzydziestu artystów i techników z różnych dziedzin (teatr, taniec, muzyka, cyrk itp.). Oprócz działalności artystycznej, rozwija także projekty mające na celu promowanie sztuki ulicznej.

SEN HERBERTA – to parada z finałem ogromnych, podświetlonych sylwetek na szczudłach. Pojawiają się zza drzew, wyłaniają zza rogu, zapraszając, by za nimi podążać. Stopniowo postaci przechodzą w figury o wys. 4 metrów., prowadząc nas wokół świecącej gwiazdy. Urzekającej muzyce towarzyszy magiczny rytuał, który pozwoli gwieździe wznieść się w niebo. Jak mrugnięcie do księżyca. Jak we śnie!

Transe Express jest pionierem sztuki ulicznej. Firma została założona przez Brigitte Burdin (tancerkę i choreografkę) i Gilles Rhode (rzeźbiarza i artystę wizualnego). W latach 90. XX wieku, zainspirowana Alexandrem Calderem, Transe Express stworzyła sztukę niebiańską – powietrzną. Poszukiwanie nowych form wyrazu sprawiło, że sięgali po muzykę, taniec, literaturę, sztukę cyrkową, wizualną i po machiny – po wszystko, co służyć może artystycznej ekspresji i wzmacniać wyjątkowy przekaz teatralny. Zespół brał udział w ceremonii otwarcia Igrzysk Olimpijskich w 1992r.  Pokazy powietrzne francuskiej grupy artystycznej odbywają się na całym świecie.

Spektakl Mù – to fantastyczna i poetycka podróż przez materię. Mistycy nazywają to Genesis. Naukowcy – Wielkim Wybuchem. My – poetycko i wrażliwie przywołamy pochodzenie materii. Będziemy alchemikami i poprowadzimy widzów przez całą tabelę pierwiastków. Podróż „Z Ziemi na Księżyc” podąża śladami giganta Juliusza Verne’a. Przejdziemy przez wszystkie stany, przemienieni przez muzykę z lądu anemonów i dźwięki gwiazdy w nieustannym ruchu. Jak na obrazie Jérôme’a Boscha, ryby opuszczają akwarium, a maszyneria staje się organiczna – to dzięki syreniemu śpiewowi wszyscy zanurzymy się w tej samej, euforycznej kąpieli na dnie morza.

Oba spektakle, realizowane w przestrzeni miejskiej Bielska-Białej, wykorzystują monumentalne formy wizualne, ruch, światło i muzykę, tworząc spektakularne, immersyjne doświadczenia artystyczne o silnym oddziaływaniu emocjonalnym i symbolicznym. Ich obecność podkreśla ideę teatru jako sztuki wspólnotowej, przekraczającej bariery językowe
i pokoleniowe. Spektakle odbędą się w miejscach i terminach gromadzących możliwie jak największą liczbę uczestników, wyraźnie zaznaczając rozpoczęcie i obecność Festiwalu
w mieście. Dofinansowanie Zarządu Województwa stanowi istotne wsparcie dla realizacji przedsięwzięć o najwyższej wartości artystycznej i znaczeniu społecznym.

31. edycja Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Lalkarskiej w Bielsku-Białej odbędzie się pod Patronatem Polskiego Ośrodka Lalkarskiego POLUNIMA oraz Patronatem medialnym TEATRU LALEK.