Z ogromnym smutkiem pożegnaliśmy Jana Plewako, artystę i człowieka niezwykłego, obdarzonego ogromnym talentem aktora, reżysera, pedagoga, ale również osobę przepełnioną po brzegi empatią, dobrem, ciepłem, serdecznością i niespotykaną uprzejmością.

Uśmiech i optymizm, jakim częstował nas każdego dnia, pozostanie z nami na długie lata…

Żegnaj Bracie Lalkarzu…

JAN PLEWAKO (1937-2025) – aktor, mistrz klasycznych technik animacji lalek, reżyser, doktor habilitowany, profesor Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, Filii w Białymstoku. Z Teatrem Baj w Warszawie był związany od 1985 roku, czyli przez 30 lat.

„Urodził się w Wilnie 23 stycznia 1937, debiutował w 1955 roku w Teatrze Lalek w Wałbrzychu w przedstawieniu „Jaś Szpak” Sudaruszkina. W 1958 uzyskał uprawnienia aktora lalkarza, a w 1983 uprawnienia reżyserskie. W 1966 roku rozstał się z wałbrzyskim zespołem i rozpoczął pracę w Teatrze Lalek Chochlik we Wrocławiu (późniejszy Wrocławski Teatr Lalek), potem związał się Białostockim Teatrem Lalek (1976–1979), warszawskim Guliwerem (1979–1985) i Teatrem Baj w Warszawie (od 1985) […]

Zagrał w niemal stu pięćdziesięciu przedstawieniach, wyreżyserował blisko trzydzieści w teatrach w Białymstoku, Wrocławiu, Toruniu, Warszawie, Wałbrzychu, Katowicach, Tarnowie, Szczecinie, Olsztynie, Łodzi, Łomży, Lublinie, a także w Teatrze Telewizji i szkołach teatralnych w Białymstoku oraz Wrocławiu.”

Pasję dydaktyczną czyli uczenie animacji lalek adeptów sztuki lalkarskiej odkrył w sobie dość wcześnie i realizował niemal do końca swojego życia. Swoją pracą włączył się w kształtowanie profesjonalnego szkolnictwa wyższego aktorów lalkarzy w Polsce. Od 1968 roku uczył w Studium Aktorskim Teatru Lalek we Wrocławiu, które następnie przekształciło się w Wydział Lalkarski krakowskiej PWST i pozostał tam do 1976 roku. W 1976 roku związał się z Wydziałem Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku (obecna nazwa: Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, Filia w Białymstoku), gdzie uczył do ostatnich lat życia.

„Jako pedagog [był] wychowawcą kilku pokoleń lalkarzy. Jest uznawany za mistrza klasycznych form lalkowych. [Specjalizował się] w propedeutyce kształcenia lalkarzy w zakresie zadań aktorskich z wykorzystaniem jawajki, jako środka wyrazu postaci scenicznej. [Prowadził] zajęcia oparte na autorskiej metodzie nauczania, która stała się podstawą i inspiracją dla młodych dydaktyków.” Przez wiele lat prowadził przedmiot „Gra aktora jawajką”, w ostatnich latach mocno zaangażował się w prace nad zmianami programowymi w przedmiocie „Techniki klasyczne”.

„[Był] laureatem licznych nagród aktorskich, m.in.: za rolę w przedstawieniu Bamba w oazie Tongo J. Ośnicy na Festiwalu Sztuk Małoobsadowych w Warszawie (1965); festiwalu w Opolu za role w przedstawieniach Złoty klucz J. Ośnicy i Niech żyje król K. Krzyżagórskiego (1967) oraz Leć głosie po rosie N. Gołębskiej (1977); wyróżnienia za monodram Spowiedź w drewnie J. Wilkowskiego w Konkursie Solistów Teatru Lalek w Warszawie (1974)”.

Nagrody i odznaczenia za całokształt pracy:

Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży w teatrze lalek (1978)
Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za szczególne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej (1982)
Srebrnym Krzyżem Zasługi (1986)
Złotym Krzyżem Zasługi (2011)
Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1989)
Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2008)
Medalem 100-lecia ZASP (2018)
Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2021)

Powyższe informacje pochodzą z biogramu opracowanego przez Lucynę Kozień i zamieszczonego pod rozmową, jaką przeprowadziła z Janem Plewaką w 2019 r. Rozmowa ta została opublikowana w Teatrze Lalek nr 2 – 3 (140 – 141) / 2020. Jest także dostępna w Internecie pod linkiem: https://www.teatrlalek-pismo.pl/2021/02/jestem-chory-na-lalki-z-janem-plewako.html

Autorem zdjęcia jest Marek Zimakiewicz.